Hồ Sơ Kiểm Soát Côn Trùng Gồm Những Gì? Hướng Dẫn Và Mẫu

22/11/2026
Đinh Tiến Đức
Hồ sơ kiểm soát côn trùng gồm kế hoạch, sơ đồ trạm bẫy, phiếu kiểm tra, nhật ký xử lý và các tài liệu theo dõi dịch hại.

Mục lục

Rate this post

Hồ sơ kiểm soát côn trùng là tập hợp tài liệu ghi nhận kế hoạch, hoạt động giám sát, xử lý và kết quả kiểm soát dịch hại tại nhà máy, kho xưởng hoặc cơ sở sản xuất. Bộ hồ sơ thường bao gồm sơ đồ trạm bẫy (Pest Layout), phiếu kiểm tra (Checksheet), nhật ký xử lý, tài liệu hóa chất và báo cáo định kỳ. Trong bài viết này, Diệt Côn Trùng KTX hướng dẫn các thành phần hồ sơ cần chuẩn bị, cách lập biểu mẫu và lưu ý khi đánh giá HACCP, ISO 22000, BRCGS.

1. Hồ sơ kiểm soát côn trùng là gì? Vì sao cần có?

Hồ sơ kiểm soát côn trùng (Pest Control Documentation) là hệ thống tài liệu dùng để theo dõi và chứng minh hoạt động phòng ngừa, giám sát, xử lý sinh vật gây hại tại cơ sở.

Khác với biên bản phun thuốc đơn lẻ, bộ hồ sơ cần thể hiện quá trình kiểm soát dịch hại từ khảo sát, đánh giá rủi ro, bố trí thiết bị đến kiểm tra kết quả và thực hiện hành động khắc phục.

Việc xây dựng hồ sơ mang lại những lợi ích:

  • Theo dõi dịch hại: Ghi nhận loại côn trùng, vị trí phát hiện và mức độ hoạt động qua từng kỳ kiểm tra.
  • Quản lý thiết bị: Kiểm soát vị trí, mã số và tình trạng trạm bẫy chuột, đèn bắt côn trùng, bẫy giám sát.
  • Truy xuất hoạt động xử lý: Xác định thời gian, người thực hiện, phương pháp và chế phẩm đã sử dụng.
  • Hỗ trợ đánh giá chất lượng: Cung cấp bằng chứng thực hiện khi đánh giá HACCP, ISO 22000, BRCGS hoặc những yêu cầu liên quan.
  • Hạn chế tái phát: Phát hiện khu vực có nguy cơ cao và đề xuất biện pháp khắc phục nguyên nhân.

Đối với nhà máy thực phẩm, đồ uống và các cơ sở có yêu cầu quản lý vệ sinh nghiêm ngặt, hồ sơ cần được cập nhật thường xuyên, phản ánh đúng tình trạng thực tế thay vì chỉ chuẩn bị trước kỳ đánh giá.

Bộ hồ sơ kiểm soát côn trùng giúp nhà máy theo dõi hoạt động dịch hại, quản lý thiết bị và lưu trữ kết quả kiểm tra định kỳ.
Bộ hồ sơ kiểm soát côn trùng giúp nhà máy theo dõi hoạt động dịch hại, quản lý thiết bị và lưu trữ kết quả kiểm tra định kỳ.

2. Bộ hồ sơ kiểm soát côn trùng gồm những gì?

Một bộ hồ sơ kiểm soát dịch hại thường được xây dựng theo yêu cầu quản lý và điều kiện hoạt động của từng cơ sở. Thành phần cụ thể phụ thuộc vào ngành sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng và phạm vi dịch vụ.

Dưới đây là 12 nhóm tài liệu thường được sử dụng để tham khảo khi xây dựng hệ thống kiểm soát côn trùng, không phải danh mục bắt buộc giống nhau cho mọi nhà máy.

STT Loại hồ sơ Nội dung chính
1 Quy trình kiểm soát côn trùng Phạm vi, trách nhiệm, phương pháp kiểm tra và xử lý
2 Kế hoạch kiểm soát dịch hại Loại dịch hại, khu vực, lịch kiểm tra và phương án thực hiện
3 Báo cáo khảo sát, đánh giá rủi ro Điểm xâm nhập, nguồn phát sinh và khu vực nguy cơ
4 Pest Layout Sơ đồ vị trí, mã số trạm bẫy và thiết bị giám sát
5 Checksheet Phiếu ghi nhận kết quả kiểm tra từng thiết bị
6 Nhật ký xử lý Ngày thực hiện, vị trí, phương pháp và kết quả
7 Hồ sơ chế phẩm, SDS/MSDS Thông tin thuốc, nhãn và hướng dẫn an toàn
8 Báo cáo giám sát định kỳ Tổng hợp tình trạng dịch hại và công việc thực hiện
9 Báo cáo phân tích xu hướng So sánh dữ liệu theo thời gian, khu vực
10 Biên bản hành động khắc phục Sự cố, nguyên nhân, biện pháp và kết quả kiểm tra lại
11 Hồ sơ đơn vị thực hiện Thông tin pháp lý, năng lực và nhân sự theo yêu cầu
12 Hợp đồng, biên bản nghiệm thu Phạm vi công việc, trách nhiệm và xác nhận thực hiện
12 nhóm tài liệu thường có trong bộ hồ sơ kiểm soát côn trùng tại nhà máy, phục vụ công tác giám sát, xử lý và đánh giá chất lượng.
12 nhóm tài liệu thường có trong bộ hồ sơ kiểm soát côn trùng tại nhà máy, phục vụ công tác giám sát, xử lý và đánh giá chất lượng.

2.1. Quy trình và kế hoạch kiểm soát côn trùng

Quy trình kiểm soát côn trùng (Pest Control Procedure) quy định cách cơ sở phòng ngừa, giám sát và xử lý dịch hại.

Nội dung cần làm rõ:

  • Phạm vi áp dụng và các loại dịch hại mục tiêu.
  • Trách nhiệm của bộ phận QA/QC, quản lý cơ sở và đơn vị dịch vụ.
  • Phương pháp kiểm tra, đánh giá và xử lý.
  • Điều kiện sử dụng hóa chất, biện pháp bảo vệ sản phẩm.
  • Cách thông báo sự cố và thực hiện hành động khắc phục.
  • Hệ thống biểu mẫu và quy định lưu trữ.

Trong khi đó, kế hoạch kiểm soát dịch hại xác định công việc theo từng thời điểm, chẳng hạn lịch kiểm tra trạm bẫy, thay tấm keo hoặc rà soát khu vực nguy cơ cao.

2.2. Sơ đồ bố trí trạm bẫy – Pest Layout

Pest Layout là sơ đồ thể hiện vị trí các thiết bị kiểm soát dịch hại trong nhà máy, kho xưởng hoặc cơ sở sản xuất.

Thông tin cần thể hiện gồm:

  • Mặt bằng và tên khu vực.
  • Mã số, vị trí từng thiết bị.
  • Ký hiệu phân biệt trạm bẫy chuột, đèn bắt côn trùng và thiết bị khác.
  • Ngày lập, phiên bản cập nhật.
  • Người hoặc bộ phận phụ trách.

Ví dụ, một trạm kiểm soát chuột được đánh mã R-01 tại cửa kho nguyên liệu phải có vị trí tương ứng trên sơ đồ và sử dụng cùng mã số trong phiếu kiểm tra.

Khi di chuyển, thay thế hoặc bổ sung thiết bị, sơ đồ cần được cập nhật để đảm bảo thống nhất với hiện trường.

Sơ đồ Pest Layout thể hiện vị trí, mã số trạm bẫy chuột, đèn bắt côn trùng và các thiết bị giám sát trong nhà máy.
Sơ đồ Pest Layout thể hiện vị trí, mã số trạm bẫy chuột, đèn bắt côn trùng và các thiết bị giám sát trong nhà máy.

2.3. Phiếu kiểm tra trạm bẫy – Checklist

Checklist dùng để ghi nhận kết quả kiểm tra từng thiết bị theo lịch.

Một phiếu kiểm tra thường bao gồm:

  • Ngày kiểm tra, người thực hiện.
  • Khu vực và mã số thiết bị.
  • Tình trạng thiết bị, vật tư.
  • Loại, số lượng hoặc dấu hiệu dịch hại phát hiện.
  • Công việc xử lý, thay thế đã thực hiện.
  • Kiến nghị và xác nhận khi cần.

Ngay cả khi không phát hiện côn trùng, kết quả vẫn cần được ghi nhận theo quy trình. Đây là cơ sở để so sánh tình trạng dịch hại giữa các lần kiểm tra.

Mẫu phiếu Checksheet ghi nhận tình trạng trạm bẫy, dấu hiệu dịch hại và công việc thực hiện trong từng lần kiểm tra.
Mẫu phiếu Checksheet ghi nhận tình trạng trạm bẫy, dấu hiệu dịch hại và công việc thực hiện trong từng lần kiểm tra.

2.4. Nhật ký xử lý côn trùng

Nhật ký xử lý ghi lại những công việc đã thực hiện như đặt bẫy, thay vật tư, sử dụng gel, bả hoặc phun thuốc.

Khi sử dụng hóa chất, hồ sơ cần thể hiện thông tin phù hợp về tên chế phẩm, khu vực, thời gian, liều lượng hoặc nồng độ sử dụng theo yêu cầu áp dụng.

Thông tin này giúp truy xuất hoạt động thi công và hỗ trợ xác minh khi phát sinh sự cố.

2.5. Hồ sơ thuốc và tài liệu an toàn hóa chất

Đối với chương trình có sử dụng chế phẩm diệt côn trùng, hồ sơ hóa chất có thể bao gồm:

  • Tên thương mại, hoạt chất và dạng chế phẩm.
  • Nhãn sản phẩm, hướng dẫn sử dụng.
  • Thông tin đăng ký, điều kiện lưu hành khi áp dụng.
  • Phiếu an toàn hóa chất (SDS/MSDS).
  • Nhật ký sử dụng chế phẩm tại cơ sở.

Lưu ý: SDS là tài liệu cung cấp thông tin về mối nguy, bảo quản, sử dụng và xử lý sự cố hóa chất. Đây không phải giấy chứng nhận nguồn gốc hoặc bằng chứng sản phẩm được phép lưu hành.

2.6. Báo cáo giám sát và phân tích xu hướng

Báo cáo giám sát tổng hợp kết quả kiểm tra để đánh giá tình trạng dịch hại theo từng khu vực.

Ví dụ, nếu số lượng ruồi bắt được tại đèn ILT ở khu đóng gói tăng liên tục, bộ phận phụ trách cần kiểm tra cửa ra vào, nguồn rác và các yếu tố thu hút côn trùng.

Phân tích xu hướng giúp phát hiện vấn đề sớm và lựa chọn biện pháp khắc phục phù hợp, thay vì chỉ tăng lượng thuốc sử dụng.

2.7. Hồ sơ đơn vị thực hiện và hợp đồng dịch vụ

Khi thuê đơn vị kiểm soát côn trùng, cơ sở có thể cần lưu hợp đồng, phạm vi công việc, thông tin pháp lý phù hợp và tài liệu năng lực theo yêu cầu áp dụng.

Hợp đồng nên quy định rõ tần suất kiểm tra, trách nhiệm cung cấp hồ sơ, xử lý phát sinh và điều kiện bảo hành để thuận tiện trong quá trình quản lý.

3. Mẫu hồ sơ kiểm soát côn trùng tham khảo

Dưới đây là một số mẫu biểu cơ bản để bộ phận QA/QC hoặc quản lý cơ sở tham khảo. Khi áp dụng, cần điều chỉnh theo quy trình nội bộ và tiêu chuẩn thực tế.

3.1. Mẫu Checklist kiểm tra trạm bẫy

Ngày kiểm tra Mã thiết bị Khu vực Kết quả Hành động
05/11/2026 R-01 Kho nguyên liệu Không phát hiện dấu hiệu chuột Tiếp tục giám sát
05/11/2026 R-02 Khu xuất hàng Có dấu vết chuột Kiểm tra điểm xâm nhập
05/11/2026 ILT-01 Khu đóng gói Ghi nhận côn trùng trên tấm keo Thống kê, định loại và theo dõi

Đây là số liệu minh họa cách ghi biểu mẫu tham khảo.

Khi sử dụng chính thức, cần bổ sung các trường như mã biểu mẫu, người kiểm tra, tình trạng thiết bị, chữ ký hoặc xác nhận theo quy trình nội bộ.

3.2. Mẫu nhật ký xử lý dịch hại

Nội dung Thông tin ghi nhận
Ngày thực hiện Ngày, giờ kiểm tra hoặc xử lý
Khu vực Tên khu vực, mã vị trí
Loại dịch hại Ruồi, gián, kiến, chuột…
Phương pháp Bẫy, gel, phun thuốc hoặc biện pháp phù hợp
Chế phẩm Tên thuốc, hoạt chất, lượng sử dụng khi áp dụng
Người thực hiện Họ tên, đơn vị
Kết quả Công việc hoàn thành, tình trạng ghi nhận
Kiến nghị Vệ sinh, ngăn xâm nhập, kiểm tra bổ sung

3.3. Mẫu biên bản hành động khắc phục

Nội dung Ví dụ minh họa
Vị trí Cửa kho thành phẩm
Vấn đề Phát hiện dấu hiệu chuột
Nguyên nhân cần kiểm tra Khe hở dưới cửa kho
Biện pháp đề xuất Khắc phục khe cửa, bổ sung giám sát
Người phụ trách Bộ phận bảo trì phối hợp QA/QC
Thời hạn Theo mức độ rủi ro được đánh giá
Kiểm tra kết quả Đối chiếu hiện trạng và dữ liệu giám sát sau khắc phục

Các biểu mẫu chỉ có giá trị quản lý khi được ghi đầy đủ, cập nhật đúng thời điểm và phản ánh hoạt động thực tế.

4. Yêu cầu về hồ sơ kiểm soát côn trùng theo HACCP, ISO 22000 và BRCGS

Những tiêu chuẩn quản lý an toàn thực phẩm thường yêu cầu cơ sở phòng ngừa nguy cơ từ sinh vật gây hại và duy trì bằng chứng thực hiện. Tuy nhiên, nội dung hồ sơ cụ thể phụ thuộc vào hệ thống, phiên bản tiêu chuẩn và phạm vi áp dụng.

Tiêu chuẩn, hệ thống Nội dung cần chú trọng
HACCP Chương trình vệ sinh tiên quyết, kiểm soát mối nguy và bằng chứng theo dõi
ISO 22000 Chương trình tiên quyết, kiểm soát mối nguy và hồ sơ thực hiện
FSSC 22000 ISO 22000, chương trình tiên quyết theo ngành và yêu cầu bổ sung
BRCGS Food Safety Chương trình quản lý dịch hại, kiểm tra, đánh giá và hành động khắc phục
GMP Điều kiện vệ sinh, phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ nhiễm bẩn
IFS Food, SQF Giám sát dịch hại, kiểm soát rủi ro và lưu bằng chứng thực hiện theo yêu cầu tương ứng
Yêu cầu về hồ sơ kiểm soát côn trùng theo HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, BRCGS và các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm liên quan.
Yêu cầu về hồ sơ kiểm soát côn trùng theo HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, BRCGS và các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm liên quan.

4.1. Hồ sơ kiểm soát côn trùng theo HACCP

Hồ sơ kiểm soát côn trùng theo HACCP là tập hợp tài liệu ghi nhận việc nhận diện, phòng ngừa, giám sát và xử lý nguy cơ từ sinh vật gây hại trong quá trình sản xuất thực phẩm. Đây là một phần quan trọng của chương trình vệ sinh tiên quyết, giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn nguyên liệu, thành phẩm và môi trường sản xuất.

Theo nguyên tắc HACCP, việc kiểm soát dịch hại cần dựa trên phân tích mối nguy và điều kiện thực tế. Doanh nghiệp không chỉ xây dựng kế hoạch mà còn phải lưu bằng chứng triển khai, theo dõi kết quả và thực hiện hành động khắc phục khi phát hiện bất thường.

Các nội dung cần xem xét khi xây dựng hồ sơ kiểm soát côn trùng theo HACCP gồm:

1. Phân tích và đánh giá nguy cơ dịch hại

Xác định những loài côn trùng, sinh vật gây hại có khả năng xuất hiện trong nhà máy như ruồi, gián, kiến, mọt hoặc chuột. Đánh giá đường xâm nhập, nơi trú ẩn, nguồn thức ăn và khả năng gây nhiễm bẩn tại từng khu vực.

Kết quả cần được ghi nhận trong báo cáo khảo sát hoặc tài liệu đánh giá rủi ro để làm căn cứ lựa chọn biện pháp kiểm soát.

2. Xác định biện pháp kiểm soát và xem xét CCP khi cần

Doanh nghiệp đánh giá nguy cơ dịch hại có thể được kiểm soát thông qua chương trình tiên quyết như vệ sinh, ngăn xâm nhập, đặt bẫy và giám sát hay không.

Chỉ những công đoạn được xác định là điểm kiểm soát tới hạn thông qua phân tích HACCP mới cần thiết lập giới hạn tới hạn, hoạt động giám sát và hành động khắc phục tương ứng. Không mặc định mỗi vị trí phát hiện côn trùng đều là một CCP.

3. Thiết lập tiêu chí đánh giá và ngưỡng hành động

Xây dựng tiêu chí theo dõi phù hợp với mức độ rủi ro của từng khu vực. Ví dụ: số lượng côn trùng ghi nhận tại đèn bắt côn trùng, dấu hiệu chuột tại trạm bẫy hoặc tình trạng côn trùng xâm nhập khu đóng gói.

Ngưỡng hành động cần được cơ sở xác định dựa trên đánh giá rủi ro và yêu cầu áp dụng, không sử dụng một mức chung cho tất cả nhà máy.

4. Xây dựng kế hoạch phòng ngừa và xử lý

Lựa chọn các biện pháp phù hợp như kiểm soát vệ sinh, khắc phục khe hở, bố trí trạm bẫy, đèn bắt côn trùng và xử lý hóa chất khi cần thiết.

Kế hoạch phải xác định khu vực thực hiện, phương pháp, lịch kiểm tra và trách nhiệm của từng bộ phận. Khi sử dụng hóa chất, cần có biện pháp bảo vệ nguyên liệu, thiết bị và sản phẩm.

5. Thiết lập hệ thống giám sát dịch hại

Xác định vị trí thiết bị, mã số trạm bẫy và tần suất kiểm tra. Kết quả được ghi nhận qua Pest Layout, Checksheet hoặc biểu mẫu tương ứng của cơ sở.

Dữ liệu giám sát cần thể hiện tình trạng thiết bị, loại dịch hại, số lượng hoặc dấu hiệu phát hiện và công việc đã thực hiện.

6. Quy định cách xử lý khi phát hiện bất thường

Khi phát hiện côn trùng tại khu vực có nguy cơ nhiễm bẩn, cơ sở cần đánh giá mức độ ảnh hưởng, xác định nguyên nhân và triển khai biện pháp khắc phục.

Nếu nguyên liệu hoặc sản phẩm có nguy cơ bị nhiễm bẩn, bộ phận phụ trách cần xem xét việc cách ly, kiểm tra và quyết định xử lý theo quy trình an toàn thực phẩm của nhà máy.

7. Kiểm tra và xác minh hiệu quả

Đánh giá việc thực hiện chương trình thông qua kiểm tra hiện trường, đối chiếu hồ sơ và theo dõi kết quả sau xử lý.

Ví dụ, nếu số lượng ruồi tại khu đóng gói tăng qua nhiều kỳ, cần kiểm tra nguồn phát sinh, tình trạng cửa ra vào và hiệu quả của những biện pháp đang áp dụng.

8. Thiết lập lịch kiểm tra định kỳ

Xây dựng tần suất kiểm tra theo loại hình sản xuất, mức độ rủi ro và kết quả giám sát.

Lịch kiểm tra có thể bao gồm hoạt động theo dõi nội bộ của nhà máy và các đợt kiểm tra từ đơn vị kiểm soát dịch hại. Khu vực nguy cơ cao có thể cần theo dõi thường xuyên hơn.

9. Đánh giá lại nguy cơ khi có thay đổi

Cập nhật đánh giá rủi ro khi nhà máy thay đổi mặt bằng, dây chuyền sản xuất, nguyên liệu, điều kiện bảo quản hoặc phát hiện loại dịch hại mới.

Việc đánh giá lại giúp xác định những vị trí cần bổ sung thiết bị, điều chỉnh phương pháp hoặc tăng cường giám sát.

10. Xây dựng kế hoạch phòng ngừa tái phát

Kết hợp xử lý dịch hại với các biện pháp vệ sinh, quản lý rác thải, kiểm soát nước đọng, bảo quản nguyên liệu và khắc phục điểm xâm nhập.

Các kiến nghị cần được giao cho bộ phận phụ trách và có thời hạn hoàn thành, tránh tình trạng cùng một vị trí liên tục phát sinh dịch hại.

11. Đào tạo nhân sự liên quan

Nhân sự phụ trách cần hiểu cách nhận diện dấu hiệu dịch hại, ghi nhận kết quả kiểm tra, thông báo bất thường và tuân thủ yêu cầu an toàn.

Nội dung đào tạo nên phù hợp với trách nhiệm của từng bộ phận như QA/QC, kho vận, bảo trì, vệ sinh và đơn vị kiểm soát côn trùng.

12. Quản lý và lưu trữ hồ sơ

Hồ sơ cần được cập nhật đầy đủ, có khả năng truy xuất và thống nhất với tình trạng hiện trường.

Các tài liệu thường gồm quy trình kiểm soát dịch hại, báo cáo đánh giá rủi ro, Pest Layout, Checksheet, nhật ký xử lý, hồ sơ hóa chất, báo cáo định kỳ và biên bản hành động khắc phục.

Thời hạn lưu trữ được xác định theo quy định pháp luật, yêu cầu tiêu chuẩn và hệ thống quản lý tài liệu của cơ sở.

Lưu ý: 12 nội dung trên là các hoạt động quản lý được đề xuất để xây dựng chương trình kiểm soát dịch hại đầy đủ hơn, không phải 12 bước HACCP chính thức hoặc danh mục bắt buộc riêng cho hồ sơ côn trùng. Doanh nghiệp cần đối chiếu yêu cầu áp dụng với điều kiện sản xuất thực tế để xác định thành phần hồ sơ phù hợp.

Nguồn tham khảo:

  • Codex Alimentarius – General Principles of Food Hygiene (CXC 1-1969)(https://codex.fao.org/)
  • FAO – Hướng dẫn xác định điểm kiểm soát tới hạn (CCP)(https://www.fao.org/good-hygiene-practices-haccp-toolbox/haccp/step-7-determining-critical-control-points/)
  • FDA – HACCP Principles & Application Guidelines(https://www.fda.gov/food/hazard-analysis-critical-control-point-haccp/haccp-principles-application-guidelines)

4.2. Hồ sơ kiểm soát côn trùng theo ISO 22000 và FSSC 22000

Hồ sơ kiểm soát côn trùng theo ISO 22000 và FSSC 22000 giúp nhà máy chứng minh việc phòng ngừa, giám sát và xử lý sinh vật gây hại trong hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.

Theo ISO 22000:2018, kiểm soát dịch hại được thực hiện trong khuôn khổ chương trình tiên quyết (PRP), kết hợp với hoạt động phân tích và kiểm soát mối nguy. Đối với nhà máy sản xuất thực phẩm, cần xem xét các yêu cầu liên quan của ISO 22002-100:2025 và ISO 22002-1:2025 khi áp dụng.

Các nội dung cần chú trọng khi xây dựng hồ sơ gồm:

1. Đánh giá nguy cơ sinh vật gây hại

Xác định các loại dịch hại có khả năng xuất hiện, đường xâm nhập và khu vực dễ phát sinh như kho nguyên liệu, khu sản xuất, cửa xuất nhập hàng, cống thoát nước và khu rác.

Kết quả đánh giá cần làm rõ khả năng côn trùng gây nhiễm bẩn nguyên liệu, sản phẩm hoặc môi trường sản xuất, từ đó lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp.

2. Thiết lập chương trình kiểm soát dịch hại

Xây dựng kế hoạch kiểm soát theo phương pháp IPM, kết hợp phòng ngừa, giám sát và xử lý khi cần thiết.

Chương trình cần xác định:

  • Loại dịch hại cần kiểm soát.
  • Phạm vi và khu vực áp dụng.
  • Phương pháp, thiết bị sử dụng.
  • Tần suất kiểm tra theo mức độ rủi ro.
  • Trách nhiệm của nhà máy và đơn vị dịch vụ.
  • Cách xử lý, báo cáo khi phát hiện bất thường.

3. Xây dựng sơ đồ và danh mục thiết bị

Lập Pest Layout thể hiện vị trí, mã số trạm bẫy chuột, đèn bắt côn trùng và các thiết bị giám sát.

Các thiết bị cần được nhận diện rõ ràng, bố trí phù hợp với nguy cơ từng khu vực và cập nhật khi thay đổi vị trí hoặc chủng loại.

4. Ghi nhận kết quả giám sát định kỳ

Sử dụng Checksheet hoặc biểu mẫu tương ứng để ghi nhận tình trạng thiết bị, số lượng dịch hại và các dấu hiệu bất thường.

Dữ liệu cần được cập nhật sau mỗi kỳ kiểm tra, kể cả khi không phát hiện côn trùng. Đây là căn cứ đánh giá hiệu quả và xác định khu vực có nguy cơ gia tăng dịch hại.

5. Kiểm soát việc sử dụng hóa chất

Khi sử dụng chế phẩm diệt côn trùng, nhà máy cần quản lý thông tin sản phẩm, phương pháp và vị trí xử lý.

Hồ sơ liên quan có thể gồm danh mục thuốc, nhãn, tài liệu an toàn hóa chất (SDS/MSDS) và nhật ký sử dụng. Biện pháp thi công phải hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn nguyên liệu, thiết bị và thành phẩm.

6. Theo dõi và thực hiện hành động khắc phục

Khi phát hiện dịch hại bất thường, cần ghi nhận vị trí, đánh giá nguyên nhân và xác định biện pháp xử lý.

Ví dụ, nếu liên tục phát hiện chuột tại cửa kho, nhà máy cần kiểm tra khe hở, điều kiện vệ sinh và hiệu quả của hệ thống bẫy. Biện pháp khắc phục phải được theo dõi đến khi hoàn thành và kiểm tra lại kết quả.

7. Đánh giá hiệu quả chương trình kiểm soát

Dựa trên dữ liệu giám sát, cơ sở cần đánh giá những khu vực thường xuyên phát sinh dịch hại và hiệu quả của biện pháp đang áp dụng.

Kết quả đánh giá được sử dụng để điều chỉnh số lượng, vị trí thiết bị, tần suất kiểm tra hoặc phương pháp xử lý khi cần thiết.

8. Quản lý và lưu trữ hồ sơ

Hồ sơ phải có khả năng truy xuất, được cập nhật khi thay đổi và quản lý theo quy định tài liệu của cơ sở.

Các tài liệu thường bao gồm kế hoạch kiểm soát dịch hại, Pest Layout, Checksheet, nhật ký xử lý, hồ sơ hóa chất, báo cáo giám sát và biên bản khắc phục.

Lưu ý đối với FSSC 22000: Phiên bản 7 được phát hành ngày 01/05/2026, có giai đoạn chuyển đổi từ phiên bản 6. Nhà máy cần xác định phiên bản chứng nhận đang áp dụng để lựa chọn đúng bộ tiêu chuẩn chương trình tiên quyết. Những nội dung trên là hướng dẫn tổ chức hồ sơ theo hoạt động quản lý dịch hại, không phải danh sách 8 biểu mẫu bắt buộc áp dụng giống nhau cho mọi cơ sở.

4.3. Hồ sơ kiểm soát côn trùng theo BRCGS

Hồ sơ kiểm soát côn trùng theo BRCGS là tài liệu chứng minh cơ sở có chương trình phòng ngừa, kiểm tra, giám sát và xử lý sinh vật gây hại nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn nguyên liệu, sản phẩm và bao bì.

Trong BRCGS Food Safety Issue 9, mục 4.14 – Pest Management quy định các yêu cầu liên quan đến hoạt động quản lý dịch hại, năng lực người thực hiện, thiết bị giám sát, hồ sơ và đánh giá hiệu quả.

Những nội dung quan trọng cần triển khai gồm:

1. Xây dựng chương trình kiểm soát dịch hại

Nhà máy cần có chương trình quản lý dịch hại phù hợp với đặc điểm hoạt động, có khả năng phòng ngừa và xử lý nguy cơ nhiễm bẩn.

Cơ sở có thể thuê đơn vị kiểm soát dịch hại có năng lực hoặc sử dụng nhân sự nội bộ được đào tạo phù hợp. Phạm vi dịch vụ, trách nhiệm và tần suất kiểm tra cần được xác định rõ, dựa trên đánh giá rủi ro.

2. Lập sơ đồ trạm bẫy và danh mục thiết bị

Theo yêu cầu về hồ sơ tại mục 4.14.4, cơ sở cần duy trì sơ đồ cập nhật thể hiện các thiết bị kiểm soát dịch hại và vị trí lắp đặt.

Hồ sơ nên thể hiện:

  • Mã số và vị trí trạm bẫy, thiết bị giám sát.
  • Loại bả hoặc thiết bị được sử dụng.
  • Trách nhiệm của nhà máy và đơn vị dịch vụ.
  • Những thay đổi về vị trí, số lượng thiết bị.

Sơ đồ Pest Layout phải thống nhất với thiết bị tại hiện trường và các phiếu kiểm tra liên quan.

3. Quản lý hồ sơ chế phẩm và phương pháp xử lý

Hồ sơ cần thể hiện thông tin chế phẩm kiểm soát dịch hại đã sử dụng, hướng dẫn sử dụng phù hợp và biện pháp cần thực hiện trong tình huống khẩn cấp.

Đối với từng đợt xử lý, cần ghi nhận phương pháp, khu vực, thời điểm và những thông tin cần thiết để truy xuất hoạt động thực tế.

Việc bố trí bả chuột và thiết bị kiểm soát phải hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn sản phẩm. Đặc biệt, bả chuột có độc tính không được sử dụng tùy tiện tại khu vực sản xuất hoặc lưu trữ có sản phẩm hở.

4. Kiểm tra và ghi nhận hoạt động dịch hại

Kết quả kiểm tra cần được lưu trong Checksheet, nhật ký giám sát hoặc biểu mẫu tương ứng.

Những thông tin cần theo dõi bao gồm:

  • Tình trạng trạm bẫy và thiết bị.
  • Dấu hiệu, số lượng dịch hại phát hiện.
  • Vị trí có nguy cơ xâm nhập.
  • Công việc vệ sinh, phòng ngừa và xử lý đã thực hiện.
  • Kiến nghị khắc phục và kết quả theo dõi.

Nhà máy cần bảo đảm các kiến nghị phù hợp từ đơn vị kiểm soát dịch hại được xem xét, thực hiện và ghi nhận kết quả.

5. Xử lý sự cố và nguy cơ nhiễm bẩn sản phẩm

Khi phát hiện dịch hại hoặc dấu hiệu xâm nhập, cơ sở cần nhanh chóng đánh giá nguy cơ đối với nguyên liệu, bao bì và thành phẩm.

Những sản phẩm có khả năng bị ảnh hưởng cần được xem xét theo quy trình quản lý sản phẩm không phù hợp.

Biên bản xử lý cần thể hiện sự cố, vị trí, biện pháp kiểm soát, người phụ trách và kết quả xác minh sau khắc phục.

6. Đánh giá chuyên sâu hệ thống kiểm soát dịch hại

Theo mục 4.14.10 của BRCGS Food Safety Issue 9, cơ sở cần thực hiện đánh giá chuyên sâu bằng văn bản bởi chuyên gia quản lý dịch hại, với tần suất dựa trên rủi ro nhưng ít nhất một lần mỗi năm.

Nội dung đánh giá bao gồm kiểm tra hiện trường, thiết bị, khu vực có dấu hiệu dịch hại và xem xét hiệu quả chương trình hiện tại.

Kết quả cần được ghi nhận cùng các kiến nghị điều chỉnh khi cần.

7. Phân tích xu hướng dịch hại

Theo mục 4.14.11, kết quả kiểm tra cần được đánh giá và phân tích xu hướng định kỳ. Tối thiểu, việc phân tích phải được thực hiện hằng năm hoặc khi phát sinh tình trạng nhiễm dịch hại.

Báo cáo nên tổng hợp dữ liệu từ trạm bẫy, đèn bắt côn trùng và những điểm giám sát khác để xác định khu vực có nguy cơ cao.

Ví dụ, nếu số lượng ruồi ghi nhận tại khu đóng gói tăng qua nhiều kỳ, nhà máy cần đánh giá điểm xâm nhập, nguồn thu hút và điều chỉnh biện pháp kiểm soát.

8. Đào tạo và nâng cao nhận thức nhân sự

Nhân viên tại nhà máy cần nhận biết dấu hiệu dịch hại và hiểu trách nhiệm thông báo khi phát hiện bất thường.

Các bộ phận như QA/QC, kho vận, sản xuất, bảo trì và vệ sinh cần phối hợp thực hiện những biện pháp phòng ngừa thuộc phạm vi công việc của mình.

Lưu ý: BRCGS không chỉ xem xét việc cơ sở có đầy đủ biểu mẫu hay không mà còn đánh giá hồ sơ có thống nhất với tình trạng hiện trường, các biện pháp kiểm soát có được thực hiện và những vấn đề phát sinh có được khắc phục hay không.

5. Quy trình lập và quản lý hồ sơ kiểm soát côn trùng

Để hồ sơ phản ánh đúng hoạt động kiểm soát dịch hại, cơ sở nên thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Khảo sát và đánh giá rủi ro

Kiểm tra khu sản xuất, kho nguyên liệu, nhà ăn, khu rác, hệ thống thoát nước và khu vực xung quanh.

Xác định loại dịch hại, đường xâm nhập, nơi trú ẩn và những vị trí cần giám sát.

Tài liệu đầu ra: Báo cáo khảo sát, danh sách vị trí nguy cơ.

Bước 2: Xây dựng kế hoạch kiểm soát

Xác định phương pháp giám sát, lịch kiểm tra, người phụ trách, cách xử lý và yêu cầu ghi chép.

Tài liệu đầu ra: Quy trình và kế hoạch kiểm soát dịch hại.

Bước 3: Thiết lập sơ đồ thiết bị

Đánh mã số trạm bẫy, đèn bắt côn trùng và các thiết bị giám sát. Thể hiện đúng vị trí trên mặt bằng và danh mục quản lý.

Tài liệu đầu ra: Pest Layout và danh sách thiết bị.

Bước 4: Ghi nhận kết quả kiểm tra, xử lý

Sau mỗi đợt kiểm tra hoặc xử lý, cập nhật tình trạng thiết bị, dấu hiệu dịch hại, công việc thực hiện và chế phẩm sử dụng khi có.

Tài liệu đầu ra: Checksheet, nhật ký xử lý và hồ sơ hóa chất.

Bước 5: Báo cáo và thực hiện hành động khắc phục

Tổng hợp dữ liệu, xác định khu vực phát sinh thường xuyên và đề xuất biện pháp khắc phục.

Khi phát hiện bất thường, cần ghi nhận người phụ trách, thời hạn thực hiện và kết quả kiểm tra lại.

Tài liệu đầu ra: Báo cáo định kỳ, phân tích xu hướng và biên bản khắc phục.

Hồ sơ cần được quản lý xuyên suốt quá trình vận hành, không chỉ lập vào thời điểm chuẩn bị đánh giá.

Quy trình 5 bước lập và quản lý hồ sơ kiểm soát côn trùng, từ khảo sát rủi ro đến báo cáo kết quả và thực hiện hành động khắc phục.
Quy trình 5 bước lập và quản lý hồ sơ kiểm soát côn trùng, từ khảo sát rủi ro đến báo cáo kết quả và thực hiện hành động khắc phục.

6. Checklist kiểm tra hồ sơ kiểm soát côn trùng trước kỳ đánh giá

Bộ phận QA/QC có thể sử dụng danh sách dưới đây để rà soát hồ sơ và đối chiếu với tình trạng hiện trường.

  • Có quy trình, kế hoạch kiểm soát dịch hại phù hợp và còn hiệu lực.
  • Sơ đồ Pest Layout khớp vị trí thiết bị thực tế.
  • Mã số trạm bẫy trên sơ đồ thống nhất với Checksheet.
  • Phiếu kiểm tra ghi đầy đủ kết quả theo lịch.
  • Nhật ký xử lý thể hiện phương pháp và công việc đã thực hiện.
  • Danh mục hóa chất, nhãn chế phẩm và SDS được cập nhật.
  • Hồ sơ đơn vị dịch vụ và hợp đồng được lưu theo yêu cầu.
  • Sự cố dịch hại được ghi nhận và có biện pháp xử lý.
  • Hành động khắc phục có người phụ trách và kết quả kiểm tra lại.
  • Báo cáo xu hướng được thực hiện khi chương trình yêu cầu.
  • Thay đổi thiết bị, vị trí hoặc phạm vi kiểm soát đã được cập nhật.

Checklist này mang tính tham khảo, không thay thế bộ tiêu chí đánh giá chính thức của từng tiêu chuẩn.

7. Những lỗi thường gặp khi chuẩn bị hồ sơ kiểm soát côn trùng

Ngay cả khi có đủ tài liệu, cơ sở vẫn có thể gặp vấn đề nếu thông tin không thống nhất hoặc không phản ánh thực tế.

  • Sơ đồ trạm bẫy sai vị trí: Thiết bị đã di chuyển hoặc tháo bỏ nhưng Pest Layout chưa cập nhật.
  • Checklist thiếu dữ liệu: Không ghi kết quả từng điểm hoặc không thể hiện dấu hiệu dịch hại phát hiện.
  • Hồ sơ hóa chất không đồng bộ: SDS, nhãn hoặc danh mục thuốc không phù hợp với chế phẩm đang sử dụng.
  • Không phân tích tình trạng tái phát: Dịch hại xuất hiện nhiều lần nhưng không đánh giá nguyên nhân.
  • Thiếu hành động khắc phục: Có ghi nhận sự cố nhưng không xác định người phụ trách hoặc kết quả xử lý.
  • Không thống nhất trách nhiệm: Bộ phận quản lý và đơn vị dịch vụ chưa xác định rõ bên cập nhật hồ sơ.
  • Chỉ chuẩn bị trước kỳ đánh giá: Thiếu dữ liệu giữa các kỳ, không chứng minh được hoạt động kiểm soát liên tục.

Để hạn chế sai sót, cơ sở nên rà soát tài liệu theo lịch kiểm tra và đối chiếu trực tiếp với thiết bị, vị trí và tình trạng dịch hại ngoài hiện trường.

8. Dịch vụ hỗ trợ hồ sơ kiểm soát côn trùng của KTX

Với hơn 15 năm kinh nghiệm, Diệt Côn Trùng KTX cung cấp giải pháp kiểm soát dịch hại cho nhà máy, kho xưởng và cơ sở sản xuất, kết hợp khảo sát, đặt bẫy, xử lý và giám sát định kỳ theo phương pháp IPM.

Tùy phạm vi hợp đồng, KTX hỗ trợ:

  • Khảo sát và đánh giá hiện trạng: Xác định loại dịch hại, nguồn phát sinh và những khu vực có nguy cơ cao.
  • Xây dựng kế hoạch IPM: Kết hợp phòng ngừa, bố trí thiết bị, xử lý khi cần và theo dõi kết quả.
  • Thiết lập Pest Layout: Xác định vị trí, mã số trạm bẫy và thiết bị giám sát theo hiện trạng nhà máy.
  • Cung cấp biểu mẫu theo dõi: Hỗ trợ Checksheet, nhật ký xử lý và báo cáo định kỳ theo phạm vi dịch vụ.
  • Hồ sơ chế phẩm rõ ràng: Cung cấp thông tin thuốc, nhãn và tài liệu an toàn hóa chất liên quan.
  • Kiểm tra định kỳ: Theo dõi hoạt động dịch hại, bảo trì thiết bị và cập nhật hồ sơ khi có thay đổi.
  • Hỗ trợ xử lý phát sinh: Kiểm tra, đề xuất biện pháp khắc phục và xử lý bổ sung theo điều kiện hợp đồng.
  • Phối hợp với bộ phận QA/QC: Hỗ trợ đối chiếu tài liệu kiểm soát dịch hại với yêu cầu quản lý của từng cơ sở.

KTX có thể triển khai chương trình kiểm soát dịch hại theo lịch hàng tháng, hàng quý hoặc hợp đồng năm tùy mức độ rủi ro và nhu cầu thực tế.

Theo thông tin KTX cung cấp, mục tiêu khảo sát và gửi phương án, báo giá là trong vòng 24 giờ; hỗ trợ sự cố trong 12–24 giờ theo địa bàn và điều kiện phục vụ đã thỏa thuận. Trường hợp thuộc phạm vi bảo hành được xem xét xử lý bổ sung theo hợp đồng.

Kỹ thuật viên KTX trao đổi hồ sơ kiểm soát dịch hại với đại diện nhà máy, hỗ trợ theo dõi kết quả và quản lý hoạt động kiểm soát côn trùng.
Kỹ thuật viên KTX trao đổi hồ sơ kiểm soát dịch hại với đại diện nhà máy, hỗ trợ theo dõi kết quả và quản lý hoạt động kiểm soát côn trùng.

Lưu ý: KTX hỗ trợ tài liệu thuộc phạm vi kiểm soát dịch hại, không thay thế trách nhiệm quản lý, phê duyệt và vận hành toàn bộ hệ thống chất lượng của doanh nghiệp.

9. Câu hỏi thường gặp về hồ sơ kiểm soát côn trùng

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp về thành phần hồ sơ, cách cập nhật, thời gian lưu trữ và yêu cầu khi đánh giá chất lượng tại nhà máy.

Hồ sơ kiểm soát côn trùng tối thiểu gồm những gì?

Thông thường, hồ sơ cần có kế hoạch hoặc quy trình kiểm soát, sơ đồ trạm bẫy, phiếu kiểm tra và nhật ký xử lý. Nếu sử dụng hóa chất, cần có tài liệu chế phẩm phù hợp. Thành phần bắt buộc phụ thuộc vào yêu cầu áp dụng của từng cơ sở.

Pest Layout và Checksheet khác nhau như thế nào?

Pest Layout thể hiện vị trí, mã số các thiết bị giám sát trên mặt bằng. Checksheet ghi nhận kết quả kiểm tra từng thiết bị theo thời gian. Hai tài liệu cần sử dụng mã số thống nhất để thuận tiện truy xuất.

Hồ sơ kiểm soát côn trùng có cần cập nhật hàng tháng không?

Hồ sơ cần cập nhật theo lịch kiểm tra và hoạt động thực tế. Nếu chương trình thực hiện hàng tháng, kết quả phải được ghi nhận sau mỗi kỳ. Khi có sự cố hoặc thay đổi thiết bị, thông tin liên quan cần được cập nhật kịp thời.

Hồ sơ kiểm soát côn trùng phải lưu bao lâu?

Không có một thời hạn chung áp dụng cho mọi cơ sở. Thời gian lưu phụ thuộc vào quy định pháp luật, tiêu chuẩn chứng nhận, yêu cầu khách hàng, khả năng truy xuất sản phẩm và quy định quản lý nội bộ.

Có thể lưu hồ sơ kiểm soát côn trùng bằng bản điện tử không?

Có thể sử dụng hồ sơ điện tử khi đáp ứng yêu cầu kiểm soát phiên bản, người thực hiện, khả năng truy xuất, bảo vệ và lưu trữ dữ liệu. Cơ sở cần đối chiếu với quy định và tiêu chuẩn đang áp dụng.

Nhà máy tự kiểm soát côn trùng có cần lập hồ sơ không?

Có, nếu yêu cầu quản lý áp dụng đòi hỏi bằng chứng kiểm soát dịch hại. Dù tự thực hiện hay thuê đơn vị bên ngoài, cơ sở cần lưu dữ liệu giám sát, hoạt động xử lý và biện pháp khắc phục phù hợp.

Có đầy đủ hồ sơ kiểm soát côn trùng là đạt HACCP hoặc BRCGS không?

Không. Hồ sơ kiểm soát dịch hại chỉ là một phần của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Cơ sở còn phải đáp ứng các yêu cầu khác về vệ sinh, cơ sở hạ tầng, nhân sự, quy trình và kiểm soát mối nguy.

Hồ sơ kiểm soát côn trùng cần được xây dựng từ hoạt động khảo sát, giám sát và xử lý thực tế, giúp nhà máy theo dõi dịch hại và chuẩn bị tốt hơn cho các kỳ đánh giá chất lượng. Với hơn 15 năm kinh nghiệm, Diệt Côn Trùng KTX hỗ trợ xây dựng chương trình IPM, hệ thống trạm bẫy và hồ sơ theo dõi phù hợp. Liên hệ 0974 741 196 hoặc 0938 505 703 để được tư vấn phương án triển khai.

Tài liệu tham khảo

Nội dung được tham khảo và đối chiếu với các nguồn chính thức về an toàn thực phẩm, kiểm soát dịch hại và chương trình quản lý:

  • ISO – ISO 22000:2018: Food safety management systems – Requirements for any organization in the food chain. Thông tin về tiêu chuẩn hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. (https://www.iso.org/standard/65464.html)
  • BRCGS – Food Safety Issue 9: Global Standard Food Safety. Tài liệu chính thức về yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm, bao gồm nội dung quản lý dịch hại. (https://www.brcgs.com/documents-resources/food-safety-issue-9-standard/)
  • FSSC – Prerequisite Programs: What Are Prerequisite Programs in Food Safety?. Giải thích chương trình tiên quyết và hoạt động kiểm soát dịch hại. (https://www.fssc.com/insights/what-are-prerequisite-programs-prps-food-safety/)
  • FSSC – Version 7: FSSC 22000 Version 7: Key Changes Explained. Thông tin về các thay đổi của phiên bản 7. (https://www.fssc.com/insights/fssc-22000-version-7-key-changes/)
  • Codex Alimentarius – FAO/WHO: General Principles of Food Hygiene (CXC 1-1969). Nguyên tắc vệ sinh thực phẩm, chương trình tiên quyết và HACCP. (https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/codex-texts/codes-of-practice/en/)
  • US EPA – Integrated Pest Management: IPM Principles. Nguyên tắc giám sát, phòng ngừa và lựa chọn biện pháp kiểm soát dịch hại. (https://www.epa.gov/safepestcontrol/integrated-pest-management-ipm-principles)
  • ISO 22000:2018 – Food Safety Management Systems(https://www.iso.org/standard/65464.html)
  • ISO 22002-100:2025 – Common Prerequisite Programmes(https://www.iso.org/standard/22002-100)
  • ISO 22002-1:2025 – Food Manufacturing(https://www.iso.org/standard/22002-1)
  • FSSC 22000 – Scheme Documents, Version 7(https://www.fssc.com/fssc-22000/scheme-documents/)
  • FSSC 22000 – Version 7 FAQ(https://www.fssc.com/fssc-22000/version-7-faq/)
  • BRCGS – Food Safety Issue 9(https://www.brcgs.com/documents-resources/food-safety-issue-9-standard/)
  • BRCGS – Best Practice Guideline: Pest Management(https://www.brcgs.com/product/best-practice-guideline-pest-management/p-29747/)
Chia sẻ bài viết:
Đinh Tiến Đức

Đinh Tiến Đức


Đinh Tiến Đức hiện là Tổng Giám đốc điều hành (CEO) Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ KTX. Tốt nghiệp chuyên ngành Bảo vệ thực vật tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, anh có hơn 10 năm gắn bó, tìm hiểu và tích lũy kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm soát dịch hại. Với chuyên môn về quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), diệt mối, phòng chống côn trùng và khử trùng, anh trực tiếp định hướng hoạt động kỹ thuật, nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời đảm nhiệm vai trò thẩm định và kiểm duyệt nội dung chuyên môn trên website Diệt Côn Trùng KTX.

Tư vấn chuyên gia 24/7

Nhận giải pháp kiểm soát côn trùng hiệu quả nhất cho doanh nghiệp của bạn.

0974741196

Bài viết liên quan